و در اين سال بر دست عمرو عاص فتح اسكندريه به مصالحه واقع شد « 1 » . و در اين سال جمعى از اهل كوفه به نزد امير المؤمنين عمر از سعد بن ابى وقّاص شكايتها فرستادند . عمر امر به احضار سعد فرمود و تحقيق از مهم بواجبى نمود و با وجودى كه بر وى امر [ ى ] معتدّ به كه مقتضى اين عزل باشد ثابت نشده ، رعايت به جانب ( رعايا نموده ) « 2 » عبد الرحمن عتبه را به امارت كوفه تعيين كرد و سعد را معزول گردانيد « 3 » . به خاطر مىرسد كه هرگاه امرى مستوجب عزل نباشد به ظهور نيامده باشد ؛ چون امير المؤمنين عمر كه به كمال عدالت موصوف بود متصدّى اين كار شد ، امر ايالت و حكومت آن ناحيه را به عمّار بن ياسر تفويض فرمود و عمل مساحت و جريب [ و ] استخراج آنها را به كف كفايت عثمان بن عفّان « 4 » و احنف [ بن قيس ] درآورد و صيانت اموال بيت المال به عهدهء امانت و ديانت عبد اللّه بن مسعود گردانيد . و در اين سال يهود خيبر و وادى القرى و لواحق آن را و يهود بحران را جلا فرموده به كوفه فرستاد « 5 » . و در اين سال ابو بحريّه « 6 » به غزو اهل روم رفت و اوّل كسى كه به جنگ روم درآمد وى بود . و قولى آنكه اول كسى كه در بلاد روم قدم نهاد ميسرة بن مسروق [ عبسى ] بود ؛ پس با سلامت و با غنيمت مراجعت نمود . و در اين سال هرقل ، ملك روم ، وفات يافت و پسر وى قسطنطين به جاى وى بر تخت و سلطنت متمكّن گشت . و هم در اين سال اسيد بن حضير انصارى وفات يافت . وى از نقباى ليلة العقبه است و از عظماى اهل مدينه . و هم در اين سال ابو الهيثم بن التيهان ، و امّ المؤمنين زينب بنت جحش وفات يافته‌اند . و در اين سال بلال حبشى مؤذّن رسول ، صلى اللّه عليه و آله ، در شام وفات يافت و در موضع مشهور به باب صغير مدفون است ؛ و اللّه اعلم .

--> ( 1 ) . فتح اسكندريه نيز بر اثر خيانت يكى از اهالى آن ، به نام ابن بسّامه ، امكان‌پذير شد . بعد از راهنمايى ابن بسّامه بود كه عمرو عاص و همراهانش از ناحيهء پلى كه به پل سليمان مشهور بود وارد اسكندريه شدند ؛ - نهاية الأرب ، ج 4 ، ص 264 . ( 2 ) . م ، ق : مطلب بين ( ) را ندارد . ( 3 ) . نويرى مىنويسد كه عمر بن خطّاب بعد از عزل سعد وقاص از امارت كوفه ، به دليل استعفاى عمّار ياسر از حكومت كوفه ، دوباره سعد را به شغل اولش منصوب داشت ، ولى سعد نپذيرفت و گفت : « دستور مىدهى پيش قومى برگردم كه تصوّر مىكنند خوب نماز نمىگزارم ! » و عمر او را آزاد گذاشت و خالد بن وليد را حاكم كوفه كرد . و بازمىنويسد كه مغيرة بن شعبه را حاكم كوفه كرد ؛ - نهاية الأرب ، ج 4 ، ص 311 . نيز مقايسه كنيد با : تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 940 . ( 4 ) . كسى كه به سرپرستى اراضى كوفه منسوب شد عثمان بن حنيف بود نه عثمان بن عفّان . ( 5 ) . عمر در پى اجراى اين حكم رسول اللّه ( ص ) كه « نبايد در جزيرة العرب دو دين وجود داشته باشد » امر به جلاى وطن يهوديان خيبر داد ؛ - پيشين ، ص 309 . ( 6 ) . نام كامل اين شخص ابو بحريّه عبد اللّه بن قيس است .